Naslovnica Preporučujemo Opštine sa nula otpada: Buvljak storytime – Ponovna upotreba kao stub koncepta...

Opštine sa nula otpada: Buvljak storytime – Ponovna upotreba kao stub koncepta nula otpada

Posljednjih nekoliko decenija u svijetu se razvija model „cirkularne ekonomije“, koji svojim principima i suštinom pokušava da zamijeni tradicionalni, linearni model ekonomije koji se temelji na principu „uzmi – proizvedi – iskoristi – odbaci“. U Evropskom parlamentu cirkularna ekonomija se definira kao model proizvodnje i potrošnje koji podrazumijeva popravku, ponovno korištenje, preradu i reciklažu postojećih materijala i proizvoda kako bi se oni, koliko je to moguće, zadržali unutar ekonomije. U cirkularnoj ekonomiji se podrazumijeva da će otpad postati resurs, pa je samim tim stvarna količina otpada manja.

Kako je ovaj model sve češće dio glavnih narativa i donošenja odluka unutar EU, tako koncept nula otpada biva prepoznat kao glavno sredstvo za implementaciju ovog modela u praktična rješenja na lokalnom nivou. Spori razvoj zemalja Zapadnog Balkana na putu integracija u EU svakako uključuje i tranziciju sektora upravljanja otpadom ka sistemu nula otpada. U Srbiji i BiH, malim lokalnim zajednicama na ovom putu podršku pruža Evropska unija finansirajući projekat Opštine sa nula otpada kroz IPA program prekogranične saradnje. Projekat se sprovodi u 6 pilot opština, 3 u Srbiji i 3 u BiH koje su već uveliko na putu jačanja svojih kapaciteta kroz edukacije, nabavku opreme, umrežavanje i podizanje svijesti u ovim lokalnim zajednicama. Prateći realizaciju projektnih aktivnosti i ostvareni napredak, zavirili smo na mjesta okupljanja lokalnog stanovništva – ovaj put svrsishodno na buvljak. Iako u lokalnim zajednicama nije prepoznat kao takav, buvljak je zapravo svijetli primjer koncepta nula otpada u čijoj osnovi leži ponovna upotreba (eng. Reuse), jedan od 7 temeljnih stubova koncepta nula otpada.

Ponovna upotreba – četvrti princip koncepta nula otpada
Ponovna upotreba nije isto što i recikliranje. U osnovi recikliranja je prerada odvojeno prikupljenog otpada u neku novu korisnu formu dok ponovna upotreba podrazumijeva koristiti proizvod u njegovom originalnom obliku za istu ili za neku novu svrhu. Na taj način produžujemo njegovo trajanje prije nego što postane otpad i tako štedimo resurse koje bi bilo potrebno uložiti za recikliranje tog proizvoda. Priprema za ponovnu upotrebu se odnosi na provjeru, čišćenje i popravljanje upotrijebljenih predmeta s ciljem njihovog ponovnog korištenja. Ponovnom upotrebom proizvoda smanjujemo količine proizvedenog otpada, te pozitivno utječemo na okoliš i prirodu, ali i na socijalno-ekonomske aspekte društva kroz smanjenje CO2, uštedu resursa i energije, socijalnu inkluzija, smanjenje siromaštva, kreiranje zelenih radnih mjesta, uštedu novca i sl.

Stanovništvo BiH i Srbije se, zbog prilično skromnog životnog standarda, sve više okreće kupovini polovnih stvari, koje su kudikamo jeftinije od novih za koje mnogima, nakon što zadovolje one najosnovnije životne potrebe, ne ostane novca. Kupovina u „second hand“ i vintage buticima i buvljacima postaje sve popularniji način u borbi za smanjenje štetnog utjecaja konzumerizma, ali i negativnog utjecaja na okoliš. Direktne prednosti ovakve kupovine ogledaju se kroz uštedu vremena i novca, mogu se pronaći unikatni odjevni komadi, mogu se pronaći jeftiniji, a kvalitetniji proizvodi, te se direktno pomaže lokalna zajednica. Ovakvom kupovinom, kroz ponovnu upotrebu automatski reduciramo otpad koji nastaje pri proizvodnji, te dajući novi život već korištenoj robi, polahko koračamo ka nula otpada.

Buvljak kao centar zero waste načina života

Iako su mnoge branše pretrpjele značajne finansijske posljedice u dvije godine epidemije korona virusa, u „second hand“ shopovima se ne žale na promet. Kako kažu, imaju posla jer njihovoj robi, prije svega cjenovno, novija roba ne može da parira.

Između solitera, pored tramvajskih šina, na trotoarima, ulicama i uličicama, ćoškovima, u podzemnim prolazima – u mnogim gradovima širom BiH i Srbije se iz mjeseca u mjesec šire nove buvlje pijace pod vedrim nebom. Najposećenije su one u Novom Sadu, Sarajevu, Beogradu, Tuzli, Banja Luci, Zenici, itd. Ovdje se prodaje, cjenka i kupuje punom parom, a može se pronaći sve od „Igle do lokomotive“. Čak i oni koji dođu samo da prošetaju i pogledaju, teško odolijevaju raznovrsnoj ponudi i niskim cijenama, tako da su rijetki oni koji odu praznih ruku. Prilikom posjete buvljoj pijaci, pitali smo jednog od prodavača da nam kaže u čemu se ogleda tajna i posebnost buvlje pijace:

„Pri kupovini na buvljacima pod vedrim nebom cjenkanje je poželjno, daje malo šarma i dinamike cijelom događaju. Smatra se izrazito nepristojnim kuditi izloženu robu. Na buvljak se ne ide elegantno obučen jer prodavači “odokativno” procenjuju kupca, obavezno je imati sitan novac, a ono što vam se svidi – mora se kupiti odmah jer ako je vama zapalo za oko – i nekom drugom će, sigurno. Učini li vam se preskupo – okrenite leđa, prodavač će vam najverovatnije ponuditi povoljniju cijenu“ – ističe prodavač.

Ovakve pijace su simboli svojih lokalnih zajednica, ali i centri „zero – waste“ načina života koji promoviše ponovnu upotrebu materijala i robe, umjesto njenog odbacivanja i odlaganja na deponije. U mnogim zemljama svijeta buvlje pijace su značajna trgovačka djelatnost i turistička atrakcija.

Zbog čega su buvljaci važni za praktičnu implementaciju koncepta nula otpada u lokalnim zajednicama pitali Sadžidu Hafizović, koordinatoricu projekta Opštine sa nula otpada:
„Najbolji otpad je onaj koji se nije ni stvorio. Adekvatna intervencija u fazi samog dizajniranja proizvoda ključna je u sprečavanju potrebe upravljanja otpadom koga nije trebalo ni da bude. Sprečavanje (prevencija) nastajanja otpada krajnji je cilj svake strategije nula otpada, ali ujedno i jedan od najvećih izazova s kojim se zajednice suočavaju u pogledu upravljanja otpadom. Implementacija svih 7 principa koncepta nula otpada vodi ka prevenciji samog nastanka ali iziskuje, pored sistemske tranzicije, i promjenu svijesti stanovništva. Kroz projekat smo imali priliku upoznati se velikim brojem primjera koji svjedoče da je koncept nula otpada živ i na djelu u Srbiji i BiH, samo što među stanovništvom, nije poznat pod svojim imenom. Primjere poput buvljih pijaca i second hand butika potrebno je promovirati, te iskoristiti u edukaciji lokalnog stanovništva. Projekat je do sada ostvario vidljiv napredak u svim pilot opštinama kroz edukaciju osoblja, kreiranje planskih dokumenata za lokalne zajednice, edukaciju nastavnog kadra, izradu GIS mapa divljih deponija, a trenutno sprovodimo nabavku opreme za javna komunalna preduzeća“ – istakla je Hafizović.

Projekat Opštine sa nula otpada finansira Evropska unija u okviru IPA programa prekogranične saradnje Srbija – Bosna i Hercegovina 2014-2020 sa ciljem postizanja dugoročne resursne efikasnosti u sektoru upravljanja otpadom. Kroz primjenu zajedničkih akcija baziranih na principima nula otpada i cirkularne ekonomije, projekat zajedno implementiraju Centar za energiju, okolinu i resurse – CENER 21 iz Sarajeva (BiH) i Inženjeri zaštite životne sredine – EEG iz Novog Sada (Srbija). Projektom se nastoji ojačati održivi razvoj u preko 90 jedinica lokalne samouprave prekograničnog područja Srbija – BiH. Implementacija je započela 1. marta 2021. godine, a trajat će 24 mjeseca. Tijelo za ugovaranje projekta je Ministarstvo finansija Republike Srbije (CFCU). Ukupni budžet projekta je 413.608,44 EUR, od čega je Evropska unija obezbijedila 351.567,17 EUR bespovratnih sredstava.

Uz slogan Brojimo do nula, u okviru projekta je pokrenuta kampanja na društvenim mrežama Facebook i LinkedIn koja ima za cilj jačanje javne svijesti u prekograničnom području.

IZVORvisoko.ba
Prethodni članakNa Festivalu folklora Sarajevo mladi iz BiH, Srbije, Hrvatske i Poljske
Naredni članakBentbaša Cliff Diving otvara 1. Sarajevo outdoor festival u subotu 06. avgusta u 17h